HİPERTANSİYON

Hastalık konusunda iyi bilgilendirilmeme, çoğu kez hastalarda gereksiz endişelere, yapılan önerilere tam uymamaya, hatta ilaç tedavisini düzensiz uygulamaya neden olmaktadır. Hipertansiyonunun tanı ve tedavisinde hasta, hekim işbirliği oldukça önemlidir.

HİPERTANSİYON NEDİR ?

Kan basıncı ölçülürken iki kan basıncı değerine bakılır. Büyük tansiyon (sistolik kan basıncı) ve Küçük tansiyon (diyastolik kan basıncı). Kalbin kasılması sırasında ölçülen kan basıncı büyük tansiyon, kalbin gevşemesi esnasında ölçülen kan basıncı ise küçük tansiyondur. Genellikle büyük ve küçük tansiyon birlikte yüksektir. Hipertansiyon tanısı için büyük ve küçük tansiyondan birisinin normalden yüksek olması yeterlidir.

HANGİ HASTALAR HİPERTANSİYONLUDUR ?

Hipertansiyon, kan basıncının normalden yüksek olmasıdır. Genel olarak sistolik kan basıncının (büyük tansiyon) 140 mmHg ve diyastolik kan basıncının (küçük tansiyon) 90 mmHg’ dan yüksek olması hipertansiyon olarak kabul edilir.

HİPERTANSİYONUN ÖNEMİ NEDİR ?

Hipertansiyon çok sık karşılaşılan bir hastalıktır. Erişkinlerin (18 yaşından büyüklerin) en yaygın, uzun süreli hastalığıdır. Hipertansiyonun yaygın olmasının yanı sıra kalıcı sakatlıklara ve ölümlere yol açması önemini artırmaktadır. Hastaların önemli bir kısmının kan basıncı yüksekliğinin farkında olmaması hastalığı daha önemli hale getirmektedir.

Hipertansiyon böbrek, kalp-damar hastalıklarına, felçlere ve görme kaybına yol açabilir. Tedavi edilmezse yaşam süresini 10-20 yıl kısaltabilir. Tuz tüketiminin fazla olduğu toplumlarda, kan basıncı yüksekliği daha sıktır. Ülkemizde 60 yaşın üzerindeki insanların yaklaşık yarısı hipertansiyon hastasıdır. Toplam yüksek tansiyonlu hasta sayısı ise ülkemizde 6-7 milyon civarındadır.

HİPERTANSİYONUN SEBEPLERİ NELERDİR ? Hipertansiyonun nedeni yüzde 90-95 hastada bilinmemektedir, yani hipertansiyon bilinen bir hastalığa bağlı değildir. Hastaları yüzde 5-10’ unda ise hipertansiyon başka bir hastalığa bağlıdır. Hipertansiyona yol açan hastalıkların önemli kısmı böbrek kaynaklıdır. Hormonal hastalıklar ise önemli diğer bir grubu oluşturmaktadır.Bu hastalıkların önemli bir kısmının tedavi edilebilir nitelikte olması, hastalıkların tedavisi ile de hipertansiyonun kalıcı tedavisinin mümkün olması, her hastanın sekonder hipertansiyon açısından değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

HİPERTANSİYONUN BELİRTİLERİ NELERDİR ?

Hastaların önemli bir kısmında hipertansiyon sinsi bir seyir izler yani hiçbir belirti yoktur. Bu hastalarda hipertansiyon tanısı sadece kan basıncı ölçümü ile mümkündür. Bu nedenle hipertansif olmasa bile tüm hastalar, yılda en az 1-2 kez kan basıncını ölçtürmelidir. Hipertansiyon ‘sessiz katil’ olarak da isimlendirilebilir.

Hipertansiyonun başlıca belirtileri baş ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı, halsizlik, yorgunluk, burun kanaması, kulaklarda çınlama, yürüme ve merdiven çıkmada zorlanma, bazen çok sık idrara çıkma, gece uykudan uyanıp idrar yapma ve bacaklarda şişliktir. Kan basıncının çok yükseldiği durumlarda çift görme, dilde peltekleşme, yüzde veya vücutta karıncalanma olabilir. Bu belirtilerin hiçbirisi hipertansiyona özgü değildir, başka hastalıklarda da izlenebilir.

HİPERTANSİYONUN İNSAN VÜCUDUNA YAPTIĞI ZARARLAR NELERDİR ?

İnsan vücudunda tüm organ ve dokularda damarlar bulunur. Su borularında basınç artışının tıkanma ve patlamalara yol açması gibi, hipertansiyon da damarlarda patlamalara ve tıkanmalara yol açar.

Tüm organ ve dokular damarlarla beslendiği için hipertansiyon tüm vücudu etkileyebilir. Hipertansiyondan en çok etkilenen organlar kalp, beyin, böbrekler, atardamarlar ve gözlerdir. Hipertansiyon bu organları etkileyerek kalıcı sakatlıklara ve ölümlere yol açabilir.

HİPERTANSİYON HANGİ ORGANLARA DAHA ÇOK ZARAR VERİR ?

  • Kalp yetmezliği, kalp büyümesi, kalbi besleyen damarlarda daralma, kalbi besleyen damarlarda tıkanmaya bağlı kangren (kalp krizi), kalp atışlarında düzensizlik.
  • Beyin damarlarında kanama, daralma, tıkanma ve yırtılma, felç, konuşma bozukluğu.
  • Böbrek yetmezliği, böbrek işlevlerinde bozulma. Kanda üre gibi zararlı maddeler birikir.
  • Gözü besleyen damarlarda daralma ve kanamalara bağlı görmede azalma ve körlük.
  • Bütün damarlarda genişleme, bu genişlemelerin yırtılması, kalınlaşma, daralma, yağ tabakası oluşması ve tıkanma.

HİPERTANSİYON TEDAVİ EDİLEBİLİR BİR HASTALIK MIDIR ?

Hipertansiyonun vücuda yaptığı bu zararlar hastaların moralini bozmamalıdır. Hipertansiyon tedavi edilebilir bir hastalıktır. Doğru ve yeterli tedavi ile bu zararlar önlenebilir veya en aza indirilebilir. Hipertansiyon zamanında teşhis edilip, uygun şekilde tedavi edilirse yukarıda sayılan hastalıklar ve bunlara bağlı ölümler önlenebilir.

HİPERTANSİYONDA TUZUN ÖNEMİ NEDİR ?

Hipertansiyon gelişiminde tuzun çok büyük önemi vardır. Bazı insanlarda böbreğin tuz atma kapasitesi sınırlı olduğundan, gereğinden fazla tuz alınması hipertansiyonun ortaya çıkmasına veya hipertansiyonun tedavisinde başarısızlığa yol açabilir. Toplumların çoğunda tuz tüketimi ile ortalama kan basıncı ve hipertansiyon sıklığı arasında yakın bir ilişki vardır yani fazla tuz tüketen toplumlarda hipertansiyon sıklığı artmıştır. Çok az tuz tüketen toplumlarda, ortalama kan basıncı daha düşüktür ve hipertansiyona daha az rastlanır. Çoğu insanda tuz kısıtlaması (günde 5-6 gram) kan basıncını düşürmektedir.

HİPERTANSİYONUN BÖBREKLE İLİŞKİSİ NEDİR ?

Böbreklerin hipertansiyon gelişimindeki rolü çok önemlidir. Hipertansiyonu olan bir hastada %5 olasılıkla bir böbrek hastalığı vardır. Bu nedenle tüm hipertansif hastalar böbrek hastalıkları yönünden incelenmelidir. Bu amaçla basit bir idrar incelemesi bile çoğu zaman yeterlidir. Bazı durumlarda hipertansiyon da böbrek hastalığına yol açabilir. Hipertansiyon mu önce, böbrek hastalığı mı önce bunu ayırmak zor olabilir. Bu durum aynen tavuk mu önce, yumurta mı önce ayırımı gibi karmaşık bir hal alabilir.

HİPERTANSİYONUN KALP – DAMAR SİSTEMİNE ETKİSİ NEDİR ?

Kalp ve damar hastalıklarına yakalanma riskini artıran faktörlere kalp-damar risk faktörleri ismi verilir. Yüksek kan basınçlı hastalarda hipertansiyon dışındaki kalp-damar risk faktörlerine de sık rastlandığından kalp-damar risk faktörlerinin düzeltilmesi ile kalıcı hasar ve ölüm riski kesin olarak azaltılır.

HİPERTANSİYON TEDAVİSİ NASIL YAPILIR ?

Hipertansiyon tedavisinin başarılı olması için sağlıklı bir hasta-hekim ilişkisi kurulmalıdır. Tedavinin başarıya ulaşması için hastalığın kabullenilmesi gerekir. Yüksek kan basınçlı hastalar hipertansiyonlarının farkında oldukları için sevinmelidirler.

Tedavinin başarılı olmasında eğitimin önemi büyüktür. Hipertansiyon tedavisinde temel amaç kalıcı hasar ve ölüm riskini azaltmak ve hastanın kendini daha iyi hissetmesini sağlamaktır.

Öncelikle yapılması gereken mevcut olan diğer kalp-damar risk faktörlerini düzeltmektir. Hastada yüksek tansiyona bağlı organ yetmezliği varsa tedavi edilmelidir.

Yaşam düzeninin değiştirilmesi (ilaç dışı tedaviler, ilaçsız tedavi) kesinlikle ihmal edilmemelidir. Yaşam düzeninin değiştirilmesine uyulmazsa ilaç kullanılsa bile tedavi başarısız olur.

HİPERTANSİYONUN TEDAVİSİ ZOR MU ?

Hipertansiyon tedavisinde başarısızlık çok sık karşılaşılan bir durumdur. Tedavide başarısızlık oranının yüksek olmasının nedeni, hipertansiyonun hiçbir belirtisinin olmaması (sessiz katil) ve hastalığın hastalar tarafından ciddiye alınmamasıdır. Hipertansiyon tedavisinin başarıya ulaşmasında hastanın sorumluluğu hekimden daha fazladır. Sorumluluklarını yerine getirmeyen hastanın doktor doktor dolaşmasının kendisine yararı yoktur, ancak özel laboratuvar ve doktorlara ekonomik yararı olabilir.

HİPERTANSİYON İLAÇSIZ TEDAVİ EDİLİR Mİ ?

İlaçsız tedavi yani yaşam düzeninin değiştirilmesi, kan basıncı yüksekliğini kontrol etmenin yanı sıra hipertansiyonunun önlenmesinde de yararlıdır. Hipertansif hastalara önerilen ilaç dışındaki tedavilerin çoğu sağlıklı yaşam için normal bireylerde de geçerlidir. Hastalar ilaçsız tedaviyi kesinlikle ihmal etmemelidir. Şişmanlık, şeker hastalığı veya yağ metabolizması bozukluğu olan hastalarda yaşam düzeninin değiştirilmesinin önemi daha da artar. Yaşam düzeninin değiştirilmesi, hipertansiyonu tek başına kontrol edebileceği gibi ilaç gereken durumlarda ilaç dozunun azaltılmasına da olanak sağlar.

Yaşam düzeninin değiştirilmesindeki temel noktalar nelerdir?

  • Tuz alınımının kısıtlanması,
  • Hastanın ideal kiloya getirilmesi,
  • Fiziksel aktivitenin artırılması,
  • Sigaranın terk edilmesi,
  • Aşırı alkolün önlenmesi,
  • Diyetle doymuş yağ ve kolesterol alımının sınırlandırılması,
  • Diğer tedaviler.

HİPERTANSİYON HASTASINDA TEDAVİ HEDEFLERİ ?

Hipertansiyonda tedavi ile kan basıncı düşürüldükçe, kalp-damar hastalığı riski doğru orantılı olarak azalmaktadır. Kan basıncı kesinlikle 130/85 mmHg’ nın altına düşürülmeli ve bu düzeyde tutulmalıdır. Kan basıncının 130/85 mmHg’ dan daha fazla düşürülmesinin yararı belirsizdir. Pratikte yetersiz kan basıncı tedavisi çok karşılaşılan bir sorundur. Ne yazık ki yetersiz kan basıncı kontrolü gerek hekim, gerekse hasta tarafından çoğu kez sorun kabul edilmemektedir. Kan basıncında 5-10 mmHg’ lık bir düşme sağlanması bile hasta için kazançtır.

Yüksek kan basınçlı hastalara öneriler:

  • Hastalar kendi kan basınçlarını ölçmeyi öğrenmeli ve imkanları varsa bir tansiyon aleti ve steteskop almalıdırlar.
  • Hastalar ölçtükleri kan basıncı değerlerini kaydetmeyi alışkanlık haline getirmelidir.
  • Kan basıncı değerlerinin kaydedildiği form, doktora giderken evde, iş yerinde vs. unutulmamalıdır.
  • Bir seyahate giderken sağlık karnenizi, heyet raporlarınızı, ilaçlarınızı yanınıza almayı unutmayınız.
  • Muayeneye gideceğiniz gün ilacınızı mutlaka içiniz.
  • Doktora giderken şahsınıza ait tüm tıbbi belgeleri (filmler, tahlil sonuçları, hastane dosyası, kullandığınız ilaçların kutusu vs) mutlaka yanınıza alınız.